ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ – ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ ΤΗΣ ΟΡΘΙΑΣ ΣΤΑΣΗΣ

Σύνταξη άρθρου: Ιωάννα Κωνσταντινίδου, Φυσικοθεραπεύτρια

Επικοινωνία: kioanna@mail.gr

lumbar3 pic350

Οι κλάδοι της φυσικής ανθρωπολογίας και της γενετικής, υποστηρίζουν πως άνθρωπος και πίθηκος μοιράζονται πολλά κοινά βιολογικά χαρακτηριστικά. Ο χαμένος κρίκος ανάμεσα στα δύο είδη ήταν ο λεγόμενος αυστραλοπίθηκος, ο οποίος είχε κοντά πόδια , μακριά χέρια, βαρύ κορμό και μετακινούνταν με τα τέσσερα του άκρα στο έδαφος (τετραποδική θέση σώματος). Πριν όμως περίπου 2.000.000 χρόνια λόγω κλιματικών αλλαγών, οι αυστραλοπίθηκοι μετανάστευσαν και έζησαν σε ανοιχτά δάση όπου και αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν στο νέο περιβάλλον. Έτσι, εμφανίστηκαν τα νέα είδη που οι ειδικοί επιστήμονες τα τοποθετούν στη κατηγορία Homo, δηλαδή των ανθρωπιδών. Τα πιο γνωστά είδη κατά σειρά εμφάνισης είναι: ο Homo Habilis, ο οποίος είχε μεγαλύτερο κρανίο και εγκέφαλο σε σχέση με τον πρόγονο του αυστραλοπίθηκο. Ο Homo Erectus, ο οποίος ήταν ο πρώτος από τα είδη που απέκτησε μακριά πόδια και όρθια στάση για να μπορεί να καλύπτει μεγάλες αποστάσεις, εξ’ ου και η ονομασία « erectus » που σημαίνει όρθιος. Ο Homo Sapiens, ο οποίος απέκτησε αυξημένο εγκέφαλο και εμφάνισε τη τάση να ομαδοποιείται. Έτσι λοιπόν, αφού ο χρόνος και οι κλιματολογικές συνθήκες εργάστηκαν υπομονετικά πάνω μας, εξελιχθήκαμε σαν είδος και έχουμε τη μορφή που αντικρίζουμε σήμερα. Υπάρχει όμως κάποιο τίμημα για όλη αυτήν την εξέλιξη;

Οσφυαλγία είναι το άλγος που εκδηλώνεται στη περιοχή της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και συχνά μπορεί να ακτινοβολεί και στα κάτω άκρα. Η εμφάνιση της μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμένη δραστηριότητα, επίδραση στη ποιότητα της ζωής και στην ικανότητα για εργασία. Μπορεί να έχει μικρή διάρκεια αλλά και μεγάλη (έως και 12 εβδομάδες), και μπορεί να οφείλεται σε εκφυλιστική ή τραυματική κατάσταση της σπονδυλικής στήλης (Wheeler 2007; Ehrlich 2003). Τα αίτια ποικίλουν από μυοσκελετικής και νευρολογικής φύσεως μέχρι και επίδραση ψυχολογικών παραγόντων, εγκυμοσύνης και κακή στάση σώματος. Η οσφυαλγία είναι μια πάθηση η οποία εύλογα απασχολεί τους ειδικούς, καθώς το 80% περίπου του γενικού πληθυσμού υποφέρει από αυτή (Andersson 1998; Ehrlich 2003; Han et al 1997; Kramarich & Kornik 2005; Orvieto et al 1994; Wheeler 2007).

_bmp6 low-back-pain back-pain

Στοιχεία εμβιομηχανικής της Σ.Σ.

Η σπονδυλική στήλη αποτελείται από επτά αυχενικούς, δώδεκα θωρακικούς και πέντε οσφυϊκούς σπόνδυλους, το ιερό οστό (πέντε συνοστεωμένοι σπόνδυλοι) και το κόκκυγα (τρεις με πέντε συνοστεωμένοι σπόνδυλοι). Εμφανίζει τέσσερα κυρτώματα. Κατά τη γέννηση η Σ.Σ. είναι κυρτή προς τα πίσω. Το θωρακικό και το ιεροκοκκυγικό κύρτωμα παραμένουν κυρτά προς τα πίσω και θεωρούνται τα κύρια κυρτώματα. Κατά τη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία, εμφανίζεται το αυχενικό κύρτωμα που είναι κυρτό προς τα εμπρός και αναπτύσσεται όταν αρχίζει το βρέφος να ανασηκώνει το κεφάλι. Εν συνεχεία, εμφανίζεται το οσφυϊκό κύρτωμα που είναι επίσης κυρτό προς τα εμπρός και αναπτύσσεται όταν το βρέφος υιοθετεί την όρθια στάση και αρχίζει να περπατά. Τα κυρτώματα της Σ.Σ. με τις διαδοχικές αντίθετες κατευθύνσεις των κυρτών επιφανειών κάθε σπονδυλικής ομάδας, έχει ως στόχο την ισορροπία κατά την όρθια στάση, τη σωστή κατανομή του βάρους και των φορτίων καθώς και τη σωστή απορρόφηση τους. Στην παρακάτω εικόνα φαίνεται η Σ.Σ. και τα τέσσερα κυρτώματα.

05-4_overall_spine

Στοιχεία εμβιομηχανικής της Ο.Μ.Σ.Σ.

Το ιερό οστό και ο 5ος οσφυϊκός σπόνδυλος, σχηματίζουν την οσφυοϊερή γωνία .Η φυσιολογική γωνία είναι ίση με 30° και ορίζει τη φυσιολογική λόρδωση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Οι μύες που συντελούν στη σωστή διατήρηση της φυσιολογικής λόρδωσης είναι οι κοιλιακοί, οι λαγονοψοίτες, οι γλουτιαίοι, οι ραχιαίοι και οι οπίσθιοι μηριαίοι.

Οι κοιλιακοί μύες

Ο ορθός κοιλιακός, λόγω της κατάφυσής του στο πρόσθιο τμήμα της λεκάνης, προσφέρει σταθεροποίηση προς την οπίσθια κλίση και τείνει να ευθειάζει την Ο.Μ.Σ.Σ. Ο έξω και ο έσω λοξός κοιλιακός συμβάλλουν στην σταθεροποίηση της προς οπίσθια κλίση της λεκάνης, με τον δεύτερο σε μικρότερο βαθμό. Ο εγκάρσιος κοιλιακός, συμβάλλει δυναμικά στην σταθεροποίηση της προς οπίσθια κλίση της λεκάνης (Hodges 1999).

Λαγονοψοίτης μυς

Ο λαγόνιος μυς συμβάλλει στη σταθεροποίηση της Ο.Μ.Σ.Σ. κατά την όρθια στάση, ενώ ο ψοίτης ενεργοποιείται περισσότερο στη καθιστή θέση με ίσια πλάτη (Andersson et al 1994).

Γλουτιαίοι και οπίσθιοι μηριαίοι μύες

Από τους γλουτιαίους, ο μέσος είναι αυτός που συμβάλλει σημαντικά στη σταθεροποίηση της λεκάνης κατά τη βάδιση και τη σωστή φυσιολογική όρθια στάση, λαμβάνοντας βοήθεια για τη τελευταία ενέργεια από τους οπίσθιους μηριαίους. Αδυναμία του μέσου γλουτιαίου, έχει σαν αποτέλεσμα τη πτώση της λεκάνης προς την αντίθετη πλευρά και διατάραξη της ισορροπίας. Ακόμη, αδυναμία των γλουτιαίων μυών, ενδέχεται να προκαλεί χαμηλή οσφυαλγία (NelsonWong et al 2008).

Ραχιαίοι μύες

Οι ραχιαίοι μύες λόγω της κατάφυσης τους, συμβάλλουν στη διατήρηση της οσφυοϊερής γωνίας και επομένως της σωστής όρθιας στάσης. Όταν είναι αδύναμοι επιτρέπεται μεγάλη οπίσθια κλίση της λεκάνης, μειώνοντας την οσφυοϊερή γωνία (Arokoski et al 2001)

 

lumbar5

Αδυναμία κοιλιακών ή καμπτήρων ισχίου, επιτρέπει τη πρόσθια κλίση της λεκάνης. Η οσφυοϊερή γωνία γίνεται μεγαλύτερη από τη φυσιολογική και επομένως αυξάνεται η οσφυϊκή λόρδωση.

lumbar41

Η σωστή λειτουργία και δυναμική όλων των μυών που στερεώνουν την οσφυοϊερή γωνία στις 30°, οδηγούν στη φυσιολογική λόρδωση της Ο.Μ.Σ.Σ.

lumbar6

 

Σε ευθειασμό του κυρτώματος:

 

α) Μετατόπιση του κέντρου βάρους à νέες μυϊκές συσπάσεις και αλλαγή των δυναμικών προτύπων της περιοχής.

β) Όλο το βάρος του κορμού πέφτει κατακόρυφα πάνω στο Ο5 à φθορά.

lumbar51

 

Η ΟΡΘΙΑ ΘΕΣΗ

Η σωστή όρθια στάση επιτυγχάνεται με τη συσύσπαση όλων των μυών (ανταγωνιστών και πρωταγωνιστών) που συμβάλλουν στη σωστή διατήρηση της οσφυοϊερής γωνίας, έτσι ώστε να παρέχεται η μέγιστη σταθεροποίηση στη λεκάνη κατά την σωστή όρθια στάση. Το βάρος μεταφέρεται από σπόνδυλο σε σπόνδυλο στους κατώτερους οσφυϊκούς και από εκεί κατανέμεται ισόποσα στα ισχία. Το σώμα έχει αυξημένο μυϊκό τόνο και είναι έτοιμο για κίνηση (Demoulin et al 2007).

lumbar_anatomy02

Στην όρθια στάση:

§ Το πρόσθιο τμήμα των σπονδύλων δέχεται το βάρος του κορμού.

§ Οι οσφυϊκοί σπόνδυλοι δέχονται το περισσότερο βάρος του κορμού.

§ Οι κοιλιακοί και οι ραχιαίοι αποτελούν τον φυσικό «κορσέ» της περιοχής της οσφύος.

§ Έτσι αποφεύγεται η οσφυαλγία στατικής αιτιολογίας.

§ Χαλαροί κοιλιακοί και γλουτιαίοι à αύξηση της λόρδωσης.

§ Η μεταφορά του βάρους γίνεται με τις τελευταίες οπίσθιες αρθρώσεις.

§ Αλλοιώσεις με συμπτώματα στην Ο.Μ.Σ.Σ., λόγω λανθασμένης κατανομής βάρους.

Στις όρθιες θέσεις, οι αρθρικές αποφύσεις ανθίστανται στο διατμητικό φορτίο που επιδρά στη Σ.Σ. και απορροφά το 16% του συμπιεστικού φορτίου. Έτσι, το φορτίο μεταξύ των αρθρικών επιφανειών, συγκεντρώνεται στα κατώτερα όρια τους. Το υπόλοιπο του συμπιεστικού φορτίου απορροφάται από τους μεσοσπονδύλιους δίσκους. Στις καθιστές θέσεις, όπου η Ο.Μ.Σ.Σ. τείνει να ευθειάζεται, οι αρθρικές αποφύσεις ανθίστανται στο διατμητικό φορτίο, αλλά δεν συμμετέχουν στην απορρόφηση του συμπιεστικού φορτίου. Έτσι, οι συμπιεστικές δυνάμεις επιδρούν εξ’ ολοκλήρου πάνω στο δίσκο (Adams et al 1985).

lumbar7

Μετά από ώρα ορθοστασίας παρουσιάζεται πόνος στη περιοχή της οσφύς. Στην όρθια στάση οι μύες συσπώνται ισομετρικά για αρκετή ώρα. Η μέγιστη ισομετρική συστολή διαρκεί μόνο για λίγα δευτερόλεπτα, το 50% της μέγιστης διαρκεί για 1 λεπτό ενώ το 10-15% μπορεί να διατηρηθεί για απεριόριστο σχεδόν χρόνο. Επομένως, καθώς ο χρόνος κυλάει, οι μύες χαλαρώνουν με αποτέλεσμα να τροποποιείται η οσφυοϊερή γωνία (Κλεισούρας 1997).Καθώς η μυϊκή δραστηριότητα στο 10-15% της μέγιστης συστολής συνεχίζεται, επέρχεται κόπωση και μείωση της δύναμης που παράγεται από τους εμπλεκόμενους μύες (Van Dieën et al 2009).Η παρατεταμένη σύσπαση των μυών, οδηγεί πολλές φορές σε ισχαιμία και προκαλεί πόνο (Κλεισούρας 1997).

Επομένως, είναι πολύ σημαντική η εκγύμναση και ενδυνάμωση του μυϊκού συστήματος, καθώς οδηγεί στη καλύτερη ενεργοποίηση των μυών, στη καλύτερη αντοχή στις συνεχόμενες μυϊκές συσπάσεις και στη καθυστέρηση της επερχόμενης κόπωσης. Εξίσου σημαντικό διάβημα είναι και η ενδυνάμωση των μυϊκών ζευγών, για την αποφυγή εμφάνισης μυϊκών ανισορροπιών. Τέλος, σπουδαίο ρόλο παίζει και η επιλογή της σωστής στάσης του σώματος.

 

ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ ΤΗΣ ΟΡΘΙΑΣ ΣΤΑΣΗΣ

Η εξέλιξη του ανθρώπου σε δίποδο του χάρισε λειτουργικότητα και μετέτρεψε τον άνθρωπο σε ένα ικανό και δημιουργικό ον. Ωστόσο το τίμημα της όρθιας στάσης, έρχεται με τη μορφή της οσφυαλγίας καθώς το ανθρώπινο σώμα και οι δομές του είναι φθαρτά και εμφανίζουν ελαττώματα. Σύμφωνα με την εξελικτική βιολογία, μπορεί η όρθια στάση μας να ήταν η αιτία που καταφέραμε και αναπτύξαμε ένα μεγάλο και ευφυή εγκέφαλο. Ωστόσο, δεν φαίνεται να απασχολεί συχνά τον εγκέφαλο, τι μπορεί να έγινε κατά τη διάρκεια της εξελικτικής διαδικασίας που πλέον φαντάζει όχι και τόσο ιδανικό…Με την όρθια στάση ήρθε και η ανάπτυξη του εγκεφάλου και χάρη σ’ αυτό το γεγονός, αναπτύξαμε τις επιστήμες, τις τέχνες, τη γλώσσα και την επικοινωνία και τελικά τον ανθρώπινο πολιτισμό. Μπροστά σε όλα τα ανθρώπινα επιτεύγματα και αγαθά, πόσο μεγάλο πιστεύετε ότι είναι το τίμημα της όρθιας στάσης;

lumbar81

 

 

 

 

Comments