ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΓΟΝΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ

Σύνταξη άρθρου: Χατζηηλίας Βασίλειος, Φυσικοθεραπευτής.

Επικοινωνία: bxatziilias@yahoo.com

knee-pain istock_000003568706xsmallknees1 menschliches knie vorderansicht

Ως οστεοαρθρίτιδα (ΟΑ) θεωρείται η πάθηση κατά την οποία εμφανίζεται φλεγμονώδη διεργασία του αρθρικού χόνδρου, με εκφύλιση του οστού στις αρθρικές του επιφάνειες (Miyaguch et al 2003; Lynn et al 2006). Αναφέρεται ότι η άρθρωση του γόνατος προσβάλλεται περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη άρθρωση του σώματος (Huang et al 2003). Τα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι: πόνος, μειωμένη λειτουργικότητα, χρόνια χωλότητα, αδυναμία κυρίως του τετρακέφαλου μυός (άλλα και των υπολοίπων μυών στην άρθρωση) και μειωμένη ιδιοδεκτικότητα της άρθρωσης. Ακόμη εμφανίζονται πολλαπλές αλλαγές και στο αρθρικό υγρό, ενώ η παθογένεια της ΟΑ θεωρείται αβέβαιη (Gaines et al 2002; Miyaguch et al 2003; Bayramoglu et al 2007). Τέλος, όλα τα παραπάνω συμπτώματα οδηγούν σε περιορισμό των καθημερινών δραστηριοτήτων των ατόμων, όπως και στην εμφάνιση ενός παθολογικού τρόπου βαδίσεως των ασθενών (Miyaguch et al 2003; Lynn et al 2006).

inflammatoryarthritiskneeosteoarthritisknee1

Η εξάπλωση της ΟΑ σχετίζεται με την ηλικία και το βάρος των ασθενών (Kumar 2006; Gillespie & Porteous 2006; Haynes & Gemmell 2007). Εμφανίζεται κυρίως σε άτομα ηλικίας μεγαλύτερη των εξήντα πέντε (65) ετών (Huang et al 2003) και συγκεκριμένα σε ενήλικες άντρες μετά την ηλικία των πενήντα (50) ετών και σε γυναίκες μετά την ηλικία των σαράντα (40) ετών (Gaines et al 2002; Haynes & Gemmell 2007). Ο πόνος και η μείωση της φυσιολογικής λειτουργικής ικανότητας, (τα οποία είναι και από τα κύρια συμπτώματα της οστεοαρθρίτιδας σε ισχίο και γόνατο), επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα της ζωής η οποία σχετίζεται άμεσα με την υγεία των ασθενών, (HRQoLhealth related quality of life) (Rannou et al 2007).

Για την αξιολόγηση της λειτουργικής ικανότητας των ασθενών με οστεοαρθρίτιδα στην άρθρωση του γόνατος αλλά και στην άρθρωση του ισχίου, χρησιμοποιούνται δύο μέθοδοι. Η πρώτη μέθοδος περιλαμβάνει διάφορα είδη ερωτηματολογίων (ερωτηματολόγια self report), τα οποία συμπληρώνουν οι ασθενείς, ενώ η δεύτερή μέθοδος περιλαμβάνει την εκτέλεση διαφόρων δραστηριοτήτων (physical performance) από τους ασθενείς, όπου και αξιολογείται ο χρόνος εκτέλεσης τους (Maly et al 2006).

Τα ερωτηματολόγια (self report) διακρίνονται στα εξής:

  1. Medical Outcomes Survey 36 Item Short From Health (MOS SF-36), το οποίο αποτελεί μια από τις πιο διαδεδομένες μεθόδους για την αξιολόγηση της ‘ποιότητας ζωής’ ατόμων με ΟΑ, ενώ προοδευτικά έχει γενικευτεί και στον τομέα της Ορθοπεδικής και της Ρευματολογίας (Topp et al 2002; Rannou et al 2006). Αναφέρεται ότι με βάση αυτό αξιολογείται η κατάσταση της υγείας του πληθυσμού, από οποιαδήποτε πάθηση/ ανικανότητα. Με αυτό τον τρόπο μπορούν να γίνουν συγκρίσεις με οποιαδήποτε άλλη ασθένεια ή και με πιο εξειδικευμένα ερωτηματολόγια (Maly et al 2006). Το MOS SF-36 αποτελείται από οχτώ (8) υποκλίμακες οι οποίες έχουν συμπεριληφθεί σε δύο (2) συγκεντρωτικά αποτελέσματα, το Physical Component Score (PMS) το οποίο περιλαμβάνει: τη φυσιολογική λειτουργικότητα, τον σωματικό πόνο και την γενική κατάσταση της υγείας ενός ατόμου κ.α. και το Mental Component Score (MSC) το οποίο περιλαμβάνει: τη ψυχική υγεία, την ζωντάνια, τον συναισθηματικό ρόλο και την κοινωνική ζωή κ.α. (Rannou et al 2006). Η αξιοπιστία του ΜΟS SF-36 έχει δημοσιευτεί (Ware & Sherbourne 1992; McHorney et al 1993, 1994; Brazier et al 1996).
  2. Άλλο ένα ερωτηματολόγιο είναι το Κnee Outcome Survey (KOS). Το ΚOS έχει συνταχθεί με σκοπό την αξιολόγηση των συμπτωμάτων και των λειτουργικών περιορισμών κατά την εκτέλεση καθημερινών δραστηριοτήτων, (εξαιτίας της παθολογικής κατάστασης στην άρθρωση του γόνατος). Οι ασθενείς πρέπει να απαντήσουν σε δεκαεπτά (17) ερωτήσεις, οι οποίες αφορούν την επίπτωση των συμπτωμάτων της οστεοαρθρίτιδας στο επίπεδο των καθημερινών δραστηριοτήτων. Ο ασθενής πρέπει να επιλέξει μία μόνο απάντηση και να είναι αυτή που αντιπροσωπεύει καλύτερα την κατάσταση του στο χρονικό διάστημα των δύο τελευταίων ημερών (Maly et al 2006; Rannou et al 2007).
  3. Ένα ακόμη διαδεδομένο ερωτηματολόγιο είναι το Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index (WOMAC), για την άρθρωση του ισχίου με οστεοαρθρίτιδα και με ειδική υποκλίμακα του WOMAC PF με δεκαεπτά (17) ερωτήσεις για τον λειτουργικό περιορισμό της άρθρωσης του γόνατος (Rannou et al 2007; Haynes & Gemmell 2007). To WOMAC περιλαμβάνει είκοσι τέσσερις (24) ερωτήσεις με κατηγορίες για τον πόνο, τη δυσκαμψία και τη φυσιολογική λειτουργικότητα (Maly et al 2006). H αξιοπιστία και η εγκυρότητα του έχει εξακριβωθεί (Bellemy et al 1988).
  4. Η ανικανότητα των ασθενών με ΟΑ γόνατος μπορεί να εκτιμηθεί επίσης με το ερωτηματολόγιο Lequesne Functional Index for the knee OA (LI). Το LI περιλαμβάνει έντεκα (11) ερωτήσεις για την δυσφορία στην άρθρωση, τις δυσκολίες στην καθημερινή ζωή και την αντοχή των ασθενών κατά την βάδιση. Αθροίζοντας τα αποτελέσματα από τις ερωτήσεις, το αποτέλεσμα των είκοσι έξι (26) βαθμών δείχνει το μέγιστο βαθμό δυσλειτουργίας και ανικανότητας, ενώ αποτέλεσμα από 1-7 βαθμούς δείχνει αποδεκτά λειτουργικά στοιχεία (Haynes & Gemmell 2007).

Πρέπει να αναφερθεί ότι τα ερωτηματολόγια Self Report εμφανίζουν καλή εγκυρότητα και είναι ανέξοδα, ωστόσο η ωφελιμότητα και η χρησιμότητα τους μπορεί να περιοριστεί λόγω ότι οι ασθενείς μπορεί να μην έχουν καλό μνημονικό ή μπορεί κάποια στιγμή να μην απαντήσουν με ακρίβεια και ολοκληρωτικά.

Β) Οι λειτουργικές δοκιμασίες (Physical Performance) διακρίνονται στις εξής:

  1. Το Six Minute Walk Test (6MWT) αποτελεί κλινικό μέσο μέσω του οποίου καταγράφεται η απόσταση που μπορούν να βαδίσουν οι ασθενείς μέσα σε χρονική διάρκεια έξι (6) λεπτών (Maly et al 2006). Τα άτομα είναι ελεύθερα να σταματήσουν όποτε θελήσουν αλλά και να χρησιμοποιήσουν κάποιο βοήθημα για τη βάδιση, κάνοντας την ως μέθοδο μέτρησης ασφαλή. Οι οδηγίες προς τους συμμετέχοντες είναι όσο πιο γρήγορα και με ασφάλεια μπορούν να περπατήσουν μέσα σε αυτό το χρονικό περιθώριο, ενώ προηγουμένως έχουν εκπαιδευτεί για να λάβουν μέρος στη διαδικασία. Η μέθοδος αυτή είναι ασφαλής και ανέξοδη ενώ η εγκυρότητα και η αξιοπιστία της έχει εξακριβωθεί (Guyatt et al 1985; Cahalin et al 1996).

  2. Μια άλλη αντικειμενική μέθοδος μέτρησης είναι το Standardized Stair Climbing Task (STR) (Maly et al 2006). Κατά την εκτέλεση της οι συμμετέχοντες ανεβαίνουν και στην συνέχεια κατεβαίνουν πέντε (5) σκαλιά, ενώ καταγράφεται ο χρόνος εκτέλεσης της δοκιμασίας. Κατά την δοκιμασία οι ασθενείς μπορούν να κρατούν με το χέρι τους από τη μια πλευρά εφόσον το θελήσουν. Ζητείται να εκτελέσουν την δοκιμασία όσο πιο γρήγορα και με ασφάλεια μπορούν, ενώ προηγουμένως έχουν προετοιμαστεί. Ως μέθοδος μέτρησης θεωρείται επίσης ανέξοδη και η εγκυρότητα και η αξιοπιστία της έχουν εξακριβωθεί (Rejeski et al 1998).

  3. Μια τελευταία δοκιμασία είναι το Τimed Get Up and Go (TUG). Εδώ οι συμμετέχοντες ενώ κάθονται σε μία καρέκλα με χερούλια, πρέπει να σηκωθούν, να περπατήσουν την προκαθορισμένη απόσταση των 3 m και στη συνέχεια να γυρίσουν πίσω και να ξανά καθίσουν στη καρέκλα. Η απόσταση είναι καθορισμένη και αξιολογείται ο χρόνος εκτέλεσης της δοκιμασίας. Οι οδηγίες είναι να εκτελεστεί η διαδικασία όσο πιο γρήγορα γίνεται και με ασφάλεια (Maly et al 2006), ενώ και εδώ η αξιοπιστία και εγκυρότητα της μεθόδου έχει εξακριβωθεί (Podsiadlo & Richardson 1991).

Εκτός από τα στοιχεία και τα αποτελέσματα των παραπάνω μεθόδων, επίσης πρέπει να καταγράφονται τα κλινικά στοιχειά του ασθενή, (δηλαδή η ηλικία του ασθενούς, το φύλο, το βάρος, το ύψος, η διάρκεια της ασθένειας, η περιοχή της ΟΑ, η διάγνωση της ΟΑ, ο πόνος (με την δέκα βαθμών κλίμακα VAS), η ανικανότητα (με την κλίμακα ανικανότητας Likert). Αφού συγκεντρωθούν αυτά τα στοιχεία, μαζί με τ’ αποτελέσματα των παραπάνω μεθόδων μέτρησης, μπορεί να συμπεραθεί το επίπεδο λειτουργικότητας ενός ασθενή με ΟΑ στην άρθρωση του γόνατος (Rannou et al 2007; Haynes & Gemmell 2007).

 

Ωστόσο τ’ αποτελέσματα και των δύο μεθόδων μέτρησης δεν αντικατοπτρίζουν την κινητικότητα και λειτουργικότητα στη καθημερινή ζωή των ασθενών αφού είναι αποσπασματικά test της μιας στιγμής. Σαν αποτέλεσμα τα συμπεράσματα που εμφανίζουν να έχουν μικρή κλινική χρησιμότητα και σημασία και η ισχύς τους να αμφισβητείται. Για να είναι περισσότερο έγκυρα τ’ αποτελέσματα τους καλό θα ήταν να συμπληρώνονται τα ερωτηματολόγια κατά την διάρκεια ή αμέσως μετά την εκτέλεση των καθημερινών δραστηριοτήτων, όπου τα συμπτώματα της ΟΑ δεν θα έχουν ακόμη υποχωρήσει (Maly et al 2006).

Comments